وقتی اسم «فیراکاپ» در گروه والدین مدرسه می‌چرخد، کمتر کسی می‌داند پشت این نام نزدیک به سه دهه تاریخ است. فیرا یکی از دو فدراسیون بزرگ رباتیک جهان است و داستانش از یک آزمایشگاه دانشگاهی در کرهٔ جنوبی شروع میشود. دانستن این تاریخچه به شما کمک می‌کند بفهمید لیگهای امروز از کجا آمده‌اند و چرا این‌قدر جدی گرفته میشوند.
تولد یک ایده: فوتبال با ربات‌های کوچک
در نیمهٔ دههٔ ۱۹۹۰، پروفسور جونگ‌هوان کیم در مؤسسهٔ فناوری پیشرفتهٔ کره (KAIST) ایده‌ای را دنبال می‌کرد که آن زمان عجیب به نظر می‌رسید: ربات‌های کوچک مکعبی که بدون کنترل انسان، با دوربینی بالای زمین، فوتبال بازی کنند. این ایده به اولین مسابقهٔ فوتبال ربات‌های میکرو در سال ۱۹۹۶ در شهر دِجون کره انجامید و همان رویداد، نقطهٔ آغاز FIRA (Federation of International Robot-soccer Association) شد.
نکتهٔ جالب این است که فیرا یک سال زودتر از ربوکاپ (۱۹۹۷) متولد شد و از همان ابتدا تمرکزش بر مسابقه‌ای بود که مهندسی کنترل، بینایی ماشین و هوش مصنوعی را یک‌جا به چالش می‌کشید. مقالهٔ فرق ربوکاپ و فیراکاپ این دو مسیر را با هم مقایسه کرده است.
از فوتبال ربات تا فدراسیون جهانی
در سال‌های بعد، فیرا از یک رویداد محلی به یک فدراسیون بین‌المللی تبدیل شد و مسابقات سالانهٔ FIRA RoboWorld Cup هر سال در کشوری متفاوت برگزار شد؛ از کره و تایوان و چین گرفته تا مالزی، هند، بریتانیا، کانادا، آلمان و برزیل. در کنار مسابقه، کنگرهٔ علمی فیرا هم شکل گرفت که پژوهشگران در آن مقالات خود را دربارهٔ رباتیک و هوش مصنوعی ارائه می‌دهند. به همین دلیل فیرا فقط یک مسابقه نیست؛ یک جامعهٔ علمی است.
لیگ‌هایی که فیرا به دنیا معرفی کرد
- میروسات (MiroSot): همان فوتبال ربات‌های مکعبی که همه‌چیز از آن شروع شد؛ دوربین بالاسری و کنترل مرکزی. (مقالهٔ میروسات)
- سیمروسات (SimuroSot): نسخهٔ کاملاً شبیه‌سازی‌شده که نیازی به سخت‌افزار ندارد. (مقاله)
- هوروکاپ (HuroCup): دوگانه‌ای از چالش‌های ورزشی برای ربات‌های انسان‌نما؛ دو، پرش، وزنه‌برداری، بسکتبال. (مقاله)
- آندروسات و روبوسات: نسخه‌های دیگر فوتبال با ربات‌های انسان‌نما و چرخ‌دار. (مقاله)
- فیرا ایر (FIRA Air): پهپادهای خودران در مأموریت‌های داخل سالن و فضای باز. (مقاله)
- فیرا چلنج و خانهٔ هوشمند: لیگهای کاربردی که ربات را در نقش امدادگر و دستیار خانه می‌سنجند.
فیرا یوث (FIRA Youth): درِ ورودی دانشآموزان
تا اوایل دههٔ ۲۰۱۰ فیرا بیشتر میدان دانشگاهیان بود. با راه‌اندازی بخش FIRA Youth، رده‌های سنی U12، U14 و U19 تعریف شد و لیگ‌هایی مثل مسیریاب، امدادگر، خانهٔ هوشمند و ربات پرنده برای دانشآموزان ساده‌سازی شد. این تصمیم باعث شد فیرا در کشورهایی مثل ایران که جمعیت دانش‌آموزی علاقه‌مند بزرگی دارند، به‌سرعت رشد کند.
فیرا در ایران: چگونه فیراکاپ ایران شکل گرفت؟
ایران از دههٔ ۱۳۸۰ تیم‌هایی به فیرای جهانی فرستاد و نتایج درخشانی هم گرفت. با رشد علاقه، فیراکاپ ایران به‌عنوان رویداد ملی و مرحلهٔ انتخابی شکل گرفت و امروز هر سال با میزبانی دانشگاه‌های بزرگ (در سال ۲۰۲۶ دانشگاه صنعتی امیرکبیر) برگزار میشود و هزاران دانش‌آموز از سراسر کشور در آن شرکت می‌کنند. جزئیات لیگ‌ها را در راهنمای فیراکاپ ایران بخوانید.
آکادمی نوین ذهن از سال‌های اول فیراکاپ ایران تیم فرستاده و در دورهٔ ۲۰۲۶ با ۱۲ مقام، یکی از پرافتخارترین مجموعه‌های آموزشی این رویداد بود. گزارش کامل: ۱۲ مقام نوین ذهن در فیراکاپ ایران ۲۰۲۶.
چرا این تاریخچه برای فرزند شما مهم است؟
وقتی دانش‌آموز می‌فهمد لیگی که در آن مسابقه می‌دهد، ۳۰ سال سابقه دارد و پژوهشگران بزرگی از همین مسیر عبور کرده‌اند، نگاهش به «کلاس رباتیک» عوض میشود. فیرا امروز یکی از معدود جاهایی است که یک نوجوان ۱۴ ساله می‌تواند در همان سالن با تیمهای دانشگاهی کشورهای دیگر روبه‌رو شود؛ تجربه‌ای که هیچ کتاب درسی جایگزینش نمی‌شود.
پرسش‌های پرتکرار
FIRA مخفف چیست؟
Federation of International Robot-soccer Association؛ فدراسیون بین‌المللی انجمن فوتبال ربات‌ها. امروز دامنهٔ فعالیت آن بسیار فراتر از فوتبال است.
فیرا قدیمی‌تر است یا ربوکاپ؟
فیرا. اولین مسابقهٔ فیرا در ۱۹۹۶ و اولین ربوکاپ در ۱۹۹۷ برگزار شد.
فیراکاپ ایران با فیرای جهانی چه نسبتی دارد؟
فیراکاپ ایران رویداد ملی و مرحلهٔ انتخابی است؛ تیمهای برتر آن برای حضور در FIRA RoboWorld Cup معرفی میشوند.
از چه سنی میشود در فیرا شرکت کرد؟
بخش FIRA Youth از ردهٔ U12 شروع میشود؛ یعنی دانشآموزان حدود ۹ تا ۱۲ سال هم میتوانند در لیگهای سادهتر شرکت کنند.
فرزندتان را برای مسابقات رباتیک آماده کنید
تیمهای مسابقاتی نوین ذهن هر سال روی سکوی فیراکاپ، ربوکاپ و ایران‌اپن می‌ایستند. جلسهٔ اول رایگان است؛ بیایید و از نزدیک ببینید.
رزرو جلسهٔ آزمایشی رایگان